Landgoed Elswout

Landgoed Elswout  is ca. 85 hectare groot en telt vele sprookjesachtige huisjes en bruggetjes. Het landgoed maakt onderdeel uit van Nationaal Park Zuid-Kennemerland en de historie van de buitenplaats gaat terug tot 1645.

In de 17de eeuw raakte het onder Amsterdamse kooplieden in swang om een buitenplaats aan te leggen. Al snel werden de binnenduinen hiervoor ontdekt: ze lagen hoog, droog en waren rijk aan natuur. Van de buitenplaatsen Duinvliet, Koningshof, Caprera, Middenduin en Duinlust is Elswout het best bewaard als landgoed.


historie

Franse stijl
In 1645 kocht de Amsterdamse lakenkoopman Carel Molijn het deels afgegraven duingebied. Hij bouwde er een landhuis en liet tuinen aanleggen.
Het Landgoed werd naar het voorbeeld van de paleistuinen van Versailles aangelegd in een strakke stijl, gekenmerkt door rechte lijnen en symmetrie. De natuur werd aan banden gelegd met gladgeschoren gazons en kort gesnoeide hagen en bomen. Een centrale plaats op het landgoed wordt ingenomen door het grote Landhuis. In de richting van Haarlem liggen nog steeds aan weerszijden van het huis kaarsrechte lindelanen.

Engelse stijl
Rond 1780 veranderde Elswout van eigenaar en deed de Engelse landschapsstijl haar intrede op het landgoed.
In deze stijl moest het park er juist zo romantisch en natuurlijk mogelijk uitzien. Dit ideaalbeeld werd geschapen door dichte bossen met open ruimten af te wisselen. De rechtlijnigheid maakte plaats voor speelse, gebogen vormen, zodat de wandelaar telkens verrassende doorkijkjes heeft op weilanden, vijvers en boomgroepen. In de nieuwe opzet werden oude bomen zoveel mogelijk meegenomen en er werden romantische paviljoentjes toegevoegd.

Orangerie Elswout en ijskelder
Een bekend onderdeel van de buitenplaats is de orangerie. Hier konden de niet-winterharde planten in de kas de koude doorstaan. De orangerie is nu in gebruik als horecagelegenheid. Naast de orangerie waren er ook stallen en was er een ijskelder; in de winter werd ijs uit de vijvers en waterpartijen gehakt om in de zomer als koeling te dienen.

Landhuis Elswout
Het huidige landhuis is in 1805 grondig vernieuwd door de rijke familie Borski die het landgoed lang in bezit had. In de tweede wereldoorlog namen de Duitsers bezit van het landgoed. Het lege huis werd door de bezetters gebruiksklaar gemaakt als telefoon en radiostation. Op het dak werd hiervoor een zendmast geplaatst. Met tussenpozen van leegstand verhuurden de erven het huis o.a als school voor de Montessori-afdeling van het Kennemer Lyceum, het Jac.P.Thijsse-lyceum . Eind jaren vijftig van de vorige eeuw werd de gemeente Bloemendaal eigenaar van Elswout. Het landgoed is sindsdien voor bezoekers opengesteld. In 1970 nam de Staat der Nederlanden in 1970 het landgoed over van de gemeente Bloemendaal.
Staatsbosbeheer vestigde in het leegstaande huis tot 1992 de Zocher tuinbouwschool, een lagere tuinbouwopleiding voor toekomstige bloemisten of hoveniers.
In 2000 kreeg de eigenaar van B.V. Nederlands Monumenten Bezit de grond waarop het landhuis staat voor zestig jaar in erfpacht voor het symbolische bedrag van één gulden. Voorwaarde was dat het landhuis zou worden afgebouwd in de door Borski en Muysken beoogde staat. Twee jaar later werd begonnen met deze ingrijpende restauratie.

Toegankelijkheid en wandelroutes

Het landgoed is voor wandelaars vrij toegankelijk van zonsopgang tot zonsondergang. Het is een van de weinige deelgebieden van het Nationaal Park dat (deels) geschikt is voor rolstoelen. Honden zijn er – ook aan de riem – niet toegestaan.

Bereikbaarheid en parkeren
Bij het Landgoed ligt een (gratis) parkeerplaats (kan op drukke dagen vol zijn) en een fietsenstalling. Ondanks dat de bekende horeca-gelegenheid Kraantje Lek tegen de buitenplaats aanligt, is het park aan die zijde gesloten. De enige ingang zit aan de Elswoutlaan 12a, 2051AE in Overveen.
De ingang ligt op 20-30 minuten wandelen van station Overveen.

Landgoed Elswout
Wandelroutes
In het park zijn twee met paaltjes gemarkeerde wandelroutes: een blauwe van 2,5 km en een rode van 5km. Doordat het gebied omheind is, is het lastig om een wandeling op Elswout op te nemen in een langere wandelroute. Wel is het mogelijk de wandeling te combineren met een rondje door het iets ruiger aandoende Duinvliet, dat bijna recht tegenover de hoofdingang ligt.

Horeca
De in het park gelegen Orangerie Elswout is beperkt geopend voor wandelaars (op zondagen); het wordt veel afgehuurd voor feestelijke aangelegenheden en groepsarrangementen.
De dichtst bij het park gelegen uitspanning is Het Wapen van Kennemerland. Hiervoor verlaat u Elswout te voet of met de fiets naar rechts, na 50 meter slaat u linksaf (richting Duinvliet) en langs de bosrand gaat u weer linksaf het fiets-/wandelpad op. Aan de rand van de bebouwde kom vindt u het café-restaurant dat beschikt over een ruim terras met mooi uitzicht.